MIG-3

RYS HISTORYCZNY:  MiG-3 – samolot myśliwski produkcji radzieckiej z okresu II wojny światowej, konstrukcji biura Polikarpowa, ukończonej przez Mikojana i Guriewicza, wersja rozwojowa myśliwca MiG-1. Stanowił jednomiejscowy jednosilnikowy dolnopłat o konstrukcji mieszanej, napędzany silnikiem rzędowym. Był najliczniejszym spośród nowoczesnych myśliwców radzieckich w chwili ataku niemieckiego na ZSRR, produkowany masowo od końca 1940 do jesieni 1941 roku. Używano ich głównie w początkowym okresie wojny niemiecko-radzieckiej. Ogółem wyprodukowano 3172 myśliwców MiG-3. Wraz z MiG-1, były to pierwsze samoloty noszące sygnaturę MiG – biura Mikojana i Guriewicza. Ogółem wyprodukowano 100 myśliwców MiG-1 i 3172 MiG-3 (20 w 1940 roku, 3100 w 1941 roku i 52 w 1942 roku) – wszystkie, oprócz ostatnich 30, zbudowano w zakładzie nr 1.

OPIS  : MIG-3

Pierwszy prototyp oblatał 5 kwietnia 1940 w Chodynce pilot doświadczalny Arkadij Jekatow. Z powodu braku niedopracowanych jeszcze silników AM-37, prototypy otrzymały nieco słabszy, również nowo opracowany silnik Mikulina AM-35A o mocy 1350 KM. Pierwszy nieuzbrojony prototyp osiągnął prędkość 648,5 km/h. 9 maja 1940 oblatano drugi prototyp, a 6 czerwca trzeci, z zamontowanym docelowym uzbrojeniem w postaci jednego wkm 12,7 mm i dwóch km 7,62 mm w kadłubie (różnił się on skrzydłami konstrukcji metalowej). Będąc pod wrażeniem dużej szybkości samolotu oraz entuzjastycznej opinii oblatywacza Stiepana Supruna, NKAP skierowało 31 maja samolot do produkcji, z dostępnym silnikiem AM-35A, i zleciło produkcję 125 sztuk jeszcze przed zakończeniem prób fabrycznych i państwowych. Jednocześnie, w dalszym ciągu dokonywano poprawek konstrukcji, głównie w zakresie systemu chłodzenia. 18 sierpnia 1940 samolot został zaprezentowany publicznie na święcie lotnictwa w Tuszyno. Po próbach fabrycznych, 12 września 1940 roku prototypy nr 2 i 3 ukończyły pomyślnie próby państwowe, jako jedyne z myśliwców nowej generacji przechodząc je za pierwszym podejściem. Podczas tych prób prototyp osiągnął prędkość 628 km/h (przeliczoną na 636 km/h). Nakazano jednak poprawić w toku produkcji m.in. stateczność podłużną i poprzeczną samolotu oraz wzmocnić uzbrojenie. 2 października 1940 roku niespodziewanie Rada Komisarzy Ludowych ZSRR zażądała zwiększenia zasięgu wszystkich nowych myśliwców do 1000 km, za czym poszła odpowiednia dyrektywa NKAP nakazująca produkcję od grudnia zmodyfikowanych samolotów. Spowodowało to zmodyfikowanie konstrukcji I-200 przez umieszczenie dodatkowego zbiornika paliwa o pojemności 250 litrów pod kabiną pilota, co wymagało przesunięcia silnika o 10 cm do przodu i wydłużenia kadłuba dla zachowania wyważenia. Zastosowano też nową, skuteczniejszą chłodnicę cieczy pod kadłubem, w powiększonej osłonie, którą przesunięto nieco w przód, gdyż tylną część osłony zajął wystający w dół zbiornik paliwa. Zwiększono ponadto kąt wzniosu skrzydeł z 5° do 6°, co polepszyło stateczność poprzeczną. Zmiany przetestowano na czwartym prototypie oblatanym 29 października 1940 roku. Zmodyfikowany samolot – późniejszy MiG-3 – był cięższy od pierwszego wariantu (3355 kg wobec 3099 kg), co w niewielkim stopniu odbiło się na prędkości, lecz pogorszyło się jego wnoszenie. Większe były także obciążenia na drążku sterowym, pogarszając manewrowość. 9 grudnia 1940 roku, w związku z nowym systemem nazewnictwa samolotów radzieckich od inicjałów konstruktorów, w którym myśliwcom odpowiadały numery nieparzyste, pierwsze 100 sztuk seryjnych I-200 zostało oznaczonych MiG-1. Zmodyfikowane samoloty, ze zwiększonym zapasem paliwa, produkowane od 20 grudnia 1940 roku, oznaczono zaś jako MiG-3. Nowy sposób nadawania nazw zastąpił system, według którego samoloty otrzymywały oznaczenie zgodne z przeznaczeniem (I-200 pochodzi od słowa istriebitiel – myśliwiec). Numeracja fabryczna MiG-3 zaczynała się od numeru 2101; były one produkowane co do zasady w seriach po 100 sztuk. Przy uruchamianiu produkcji samolot otrzymał wewnątrzzakładowe oznaczenie „wyrób (izdielije) 61”, stąd czasami w niemieckich dokumentach oznaczany był błędnie jako I-61. Do końca 1940 roku lotnictwo przyjęło z zakładu nr 1 w Moskwie 111 myśliwców I-200, w tym 19 MiG-3. Od 27 stycznia do 26 lutego 1941 prowadzono próby państwowe MiG-3. Produkcja MiGów wzrastała w kolejnych miesiącach od 140 w styczniu do 253 w maju 1941 roku. Szybkie tempo produkcji nie sprzyjało jakości, a wdrożenie niedopracowanego samolotu stwarzało liczne problemy; przede wszystkim silniki wczesnych serii, produkowane przez zakład nr 24, były awaryjne, co doprowadziło na początku 1941 do licznych przymusowych lądowań i kilku wypadków. Między innymi, 13 marca 1941 w wyniku awarii silnika i nie wyprowadzenia samolotu z nurkowania zginął na MiG-3 oblatywacz A. Jekatow. Większość problemów wyeliminowano w I połowie 1941 roku; wdrażano też ulepszenia konstrukcji, wprowadzane następnie także na samolotach już wyprodukowanych. Między innymi, wzmocniono uzbrojenie przez dodanie dwóch wkm-ów kalibru 12,7 mm podwieszanych pod skrzydłami, co wymagało modyfikacji skrzydeł[. Z dodatkowego uzbrojenia jednak później zrezygnowano, gdyż obniżało osiągi samolotu. Od 12. serii (10 maja 1941) zmniejszono o 110 litrów pojemność tylnego zbiornika paliwa, rezygnując z wymagań dużego zasięgu, co wpłynęło korzystnie na osiągi i manewrowość samolotu, a od 14. serii jeszcze zmniejszono o 50 l zbiorniki w centropłacie. Od 15. serii zwiększono powierzchnię statecznika poziomego i zmodyfikowano stery i lotki, co poprawiło własności lotne. W 16. serii wydłużono zdejmowaną pokrywę silnika (stosując przy tym lepsze zamki pokrywy, skopiowane z Bf 109). Od 17. serii zmieniono śmigło na AW-5Ł-123 o większym zakresie skoku łopat i reduktor silnika na optymalizowany dla większych wysokości (stopień 0,732), co wydłużyło jednak nabieranie wysokości po starcie. Od 10 lipca (19. serii) produkowano samoloty wyposażone w automatyczne sloty, polepszające ich własności przy starcie i lądowaniu i zwiększające bezpieczeństwo przez zmniejszenie ryzyka wejścia w korkociąg. Dopiero od końca sierpnia 1941, w miarę dostaw, wprowadzano przednie szkło pancerne kabiny pilota (nie na wszystkich). Cena samolotu w lipcu 1941 roku była ustalona na 198 tys. rubli, w tym silnik 61 tysięcy, a w przypadku wyposażenia w radiostację – 238 tys. rubli. Samoloty MiG-3 zaczęły być kierowane do jednostek liniowych od samego początku 1941, przede wszystkim do pułków myśliwskich zachodnich okręgów wojskowych, a także nad Morze Czarne i do pułków obrony powietrznej Moskwy. Jako jeden z pierwszych otrzymał je 159 pułk lotnictwa myśliwskiego (159 IAP) w Leningradzkim Okręgu Wojskowym w lutym. 1 maja 1941 roku MiGi zostały zademonstrowane publicznie masowo na defiladzie w Moskwie. Tempo produkcji i przekazywania samolotów do jednostek w pierwszej połowie 1941 było bardzo duże i w momencie ataku niemieckiego MiGi stanowiły najliczniejsze nowe myśliwce (1309 wyprodukowanych obu modeli wobec 425 Jak-1 i 322 ŁaGG-3). Szkolenie pilotów na nowym typie szło jednak znacznie wolniej i liczba przeszkolonych pilotów była mniejsza, zwłaszcza w lotach nocnych i grupowych. Borykali się oni także z problemami związanymi z niedopracowaniem samolotu. Awaryjność nowo wprowadzanych MiG-ów była mimo to znacznie mniejsza, niż prostszych w pilotażu ŁaGG-3. MiGi używane były początkowo w pułkach myśliwskich obok myśliwców starszych typów, głównie I-153 i I-16. 1 czerwca 1941 roku w pięciu przygranicznych okręgach wojskowych (Leningradzkim, Nadbałtyckim, Zachodnim, Kijowskim, Odeskim) było 676 MiG-3 i 77 MiG-1, nie licząc myśliwców floty, oraz 67 MiG-3 w okręgu moskiewskim (według innych danych, w pięciu okręgach było 845 MiG-3, z tego 786 sprawnych). Od maja 1941 MiG-3 były też kierowane do okręgu Zakaukaskiego. W chwili ataku niemieckiego 22 czerwca 1941 w pięciu przygranicznych okręgach wojskowych było już 917 samolotów MiG obu modeli na 4226 myśliwców. Poniosły jednak wielkie straty w dwóch pierwszych dniach niemieckiej zmasowanej kampanii powietrznej – 24 czerwca pozostały w czterech zachodnich okręgach tylko 234 MiGi (na 1821 myśliwców), ponadto ok. 150 w okręgu odeskim. Większość została zniszczona w nalotach na lotniska, przy tym uszkodzone samoloty musiały być porzucane z powodu szybkich postępów Niemców, chaosu, braku możliwości ewakuacji i braku części zamiennych, a nawet czasem braku źródeł sprężonego powietrza do zapuszczania silników. Już pierwszego dnia Niemcy zdobyli na ziemi 80 MiGów (w większości MiG-3), w tym 27 sprawnych. Dochodziło też do walk powietrznych, w których MiGi w początkowym okresie ponosiły najczęściej straty, odnosząc jednak także zwycięstwa, głównie nad bombowcami. Liczba MiGów w jednostkach malała od końca 1941 na skutek przerwania produkcji, strat oraz intensywnego zużycia. Były one zastępowane przez myśliwce Jak-1, ŁaGG-3, a następnie ich wersje rozwojowe Jak-7 i Ła-5. W lecie 1942 stanowiły już tylko 2–3% radzieckich myśliwców frontowych. Ostatnią operacją na Zachodnim Froncie, w której brała udział większa liczba MiGów, była zaczepna operacja rżewsko-syczewska w sierpniu 1942. W 1943 używano jeszcze 20–27 samolotów, najdłużej na Froncie Zakaukaskim. Żaden MiG-3 nie został zachowany dla celów muzealnych, a w muzeum w Monino jedynie zbudowano później uproszczoną makietę samolotu. Jednakże w 2000 roku odnaleziono rozbity MiG-3 w lesie w obwodzie murmańskim, a potem do 2003 roku części jeszcze pięciu innych samolotów. Do 2015 roku zrekonstruowano przynajmniej trzy samoloty, w tym przynajmniej jeden doprowadzony do stanu lotnego.

ŹRÓDŁO : WIKIPEDIA