DT-54

RYS HISTORYCZNY  : DT-54 (ros. ДТ-54) – gąsienicowy ciągnik rolniczy produkowany w latach 1949–1979 w ZSRR w trzech fabrykach, opracowany w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów (STZ). Ciągnik był produkowany od 1949 do 1963 roku przez Stalingradzką Fabrykę Traktorów, od 1949 do 1961 roku przez Charkowską Fabrykę Traktorów, od 1952 do 1979 roku przez Ałtajską Fabrykę Traktorów. Łącznie wyprodukowano 957 900 egzemplarzy. Pierwsze egzemplarze silników testowano na ciągnikach STZ-NATI, a prototypy nowego ciągnika testowano w latach 1946–1948 w różnych warunkach. 7 listopada 1949 roku, z okazji rocznicy rewolucji październikowej, nowe ciągniki zaprezentowano publicznie w Stalingradzie. Zgodnie z poleceniem władz, 25 listopada 1949 DT-54 zastąpił ciągnik STZ-NATI na liniach produkcyjnych w STZ bez wstrzymywania produkcji. Produkcję w tym samym roku rozpoczęto też w Charkowskiej Fabryce Traktorów (ChTZ) w Charkowie, a w 1952 roku w Ałtajskiej Fabryce Traktorów (ATZ) w Rubcowsku. W 1950 roku główny inżynier W. Kargapołow i główny konstruktor A. Płatonow oraz grupa pracowników zakładów ChTZ i ATZ otrzymali nagrody państwowe za skonstruowanie i wdrożenie ciągnika. W Chinach kronika traktorów kraju rozpoczęła się od tego ciągnika, który stał się pierwszą masową maszyną wyprodukowaną w Chinach. Chińczycy, po otrzymaniu niezbędnej dokumentacji do ciągnika, zlokalizowali produkcję DT-54 w kraju, a nawet przewieźli go do ZSRR, produkując ponad milion sztuk.

OPIS  : DT-54

W skolektywizowanym wielkopowierzchniowym rolnictwie ZSRR od okresu międzywojennego szeroko używane były ciągniki gąsienicowe. Ciągnik DT-54 wywodził się z konstrukcji przedwojennego ciągnika gąsienicowego STZ-NATI produkowanego przez Stalingradzką Fabrykę Traktorów. Oprócz innych ulepszeń, główną zmianą było zastosowanie silnika wysokoprężnego o mocy 54 KM zamiast benzynowego, co pozwoliło na zwiększenie ekonomiki pracy. Zastosowano też pięciobiegową skrzynię biegów i poprawiono ergonomię pracy przez zmniejszenie siły potrzebnej do kierowania. Od 1953 roku zastosowano w pełni zakrytą kabinę. W toku produkcji poprawiano jakość i wprowadzano ulepszenia. Po wprowadzeniu w 1957 roku systemu hydraulicznego podwieszania osprzętu, oznaczenie zmieniono na DT-54A. Produkowano też odmiany o mniejszym nacisku jednostkowym do poruszania się po grząskim terenie DT-55 i DT-55A. Od 1958 roku produkowano wersję pochodną DТ-57 do pracy na stokach o dużym nachyleniu (do 25°), z mechanizmami podwieszeń z przodu i z tyłu dla uniknięcia konieczności zawracania, otwartą lżejszą kabiną z dwoma siedzeniami w obu kierunkach, skrzynią biegów z pięcioma przełożeniami w obu kierunkach oraz innymi ulepszeniami. Krótko przed zakończeniem produkcji w WgTZ, co nastąpiło 30 grudnia 1963 roku, produkowano tam wariant DT-54W (ДТ-54В), wykorzystujący niektóre elementy, jak kabina i zawieszenie od wdrażanego nowego ciągnika DT-75. Produkcja DT-54 w zakładach ATZ trwała jeszcze do 1979 roku. Z uwagi na dobre charakterystyki eksploatacyjne i niewielki koszt, ciągniki DT-54 były masowo produkowane i zyskały wielkie rozpowszechnienie ZSRR w latach 50. i 60. Stały się najpopularniejszym typem ciągników rolniczych w brygadach ciągnikowych funkcjonujących do 1958 roku Stacji Maszynowo-Traktorowych (ros. MTS), odgrywających dużą rolę w powiększeniu areału upraw na wcześniej niewykorzystywane ziemie. Ogółem wyprodukowano ich 957 900. Wykorzystywano je też na mniejszą skalę do celów przemysłowych i budowlanych, na przykład ze spychaczem, do czego jednak nadawały się w ograniczonym zakresie z uwagi na mniejszą moc. Były one również eksportowane, głównie do krajów bloku wschodniego. Napęd stanowił czterocylindrowy czterosuwowy silnik wysokoprężny z wtryskiem pośrednim D-54, z komorą wirową, rozwijający moc 54 KM (39,6 kW). W modelu DT-54A był ulepszony silnik D-54A. Dla podwyższenia żywotności w trudnych warunkach, silnik miał dwustopniowy filtr paliwa, trzystopniowy filtr oleju i trzystopniowy filtr powietrza. Silnik uruchamiany był przy pomocy dwusuwowego benzynowego silnika startowego PD-10 lub PD-10M. Silnik rozruchowy był chłodzony wodą we wspólnym obiegu i jego drugim zadaniem było podgrzanie silnika głównego. Skrzynia biegów miała pięć biegów do przodu i jeden do tyłu. Od 1956 roku montowano ulepszony tylny most napędowy dzielony na trzy części, z osobnymi przedziałami dla sprzęgieł bocznych, co upraszczało kierowanie. Podstawę konstrukcji ciągnika stanowiła rama prostokątna. Zawieszenie składało się z dwóch dwukołowych resorowanych wózków (z podwójnymi metalowymi kołami), zawieszonych wahliwie po każdej ze stron. Gąsienicowy układ jezdny dopełniały koła napędowe z tyłu, koła napinające z przodu i dwa podwójne koła podtrzymujące po każdej stronie. Ciągnik rozwijał prędkość od 3,6 do 7,9 km/h. Skrzynia biegów mogła dodatkowo być wyposażona w reduktor, zmniejszający minimalną prędkość do 0,48 km/h. Ciągniki poszczególnych producentów różniły się skrótami fabryk wytłoczonymi cyrylicą nad atrapą chłodnicy: СТЗ (STZ), później ВГТЗ (WGTZ), ХТЗ (ChTZ) lub АТЗ (ATZ). Po bokach okapotowania silnika była wytłoczona nazwa cyrylicą: ДТ-54 lub ДТ-54A. DT-54 był pojazdem niezwykle wszechstronnym. Z równym powodzeniem prowadzono na nim orkę pól i rekultywację bagien, budowę dróg i pozyskiwanie torfu. Ciągnik został zaprojektowany do współpracy z pługiem cztero- lub pięcioskibowym oraz innymi gospodarstwami/maszynami ciągnionymi, w tym napędzanymi wałkiem odbioru mocy. Na DT-54 nawet traktorzysta o przeciętnych kwalifikacjach pokonywał dwa tysiące hektarów w sezonie. Wytrzymałość: przed wymianą części grupy tłoków z łatwością wytrzymał 4000 godzin pracy silnika. DT-54 były poszukiwane nie tylko w rolnictwie – odbudowywały zniszczone miasta, budowały nowe drogi. Ale szczególnie dobrze pokazały się w zagospodarowaniu dziewiczych i ugorów w latach 50.