RABA H18.188-6.6

RYS HISTORYCZNY : Rába H18 to ciężarówka z napędem na wszystkie koła (6×6) produkowana przez zakład Rába w Győr na Węgrzech. Pierwszy egzemplarz wozu Rába H18.188-6.6 został zbudowany w 1984 roku.  W 2004 roku pierwsze egzemplarze zmodernizowanego seryjnego H18 zostały ostatecznie wprowadzone do służby w siłach zbrojnych Węgier po prawie 20 latach testów. Pojazd spełnia normy NATO. Podobnie jak w modelu H14, H18 również korzysta z kabiny MAN.

OPIS  : RABA H18.188-6.6

Raba H18 to wojskowy transporter o pojemności 6×6 wyprodukowany na drabinie o profilu U, którego rozwój rozpoczął się w połowie lat 80. Pierwszy prototyp bazował na podwoziu radzieckiej ciężarówki 6×6 z KamAZ tak jak prezentowany model. W trakcie upadku bloku wschodniego firma była ukierunkowana na wojskowe ciężarówki MAN, takie jak MAN gl. Pierwszy egzemplarz wozu Rába H18.188-6.6 został zbudowany w 1984 roku. Jego powstanie -jako że był przeznaczony dla wojska – utrzymywano w tajemnicy. Były to czasy, w których obsesyjnie obawiano się, że informacje związane z wojskowością zostaną natychmiast wykradzione przez bliżej nieokreślonych szpiegów i przekazane na Zachód. Prototyp został poddany wyczerpującym badaniom w Wojskowym Instytucie Technicznym. Pojazd przejechał 50 tys. km w najgorszych możliwych warunkach. Pierwsza seria ciężarówek liczyła 10 egzemplarzy. Cztery trafiły do węgierskiej armii, po jednym do koszar w Kalocsa i Szombathely, gdzie były używane do 1996 roku (wówczas wycofano służby). Pozostałe dwa samochody jeździły w Mátyásföld do około 1992 roku, ale po zakończeniu testów zostały odstawione do magazynu. Jeden pojazd przekazano zakładom wodociągowym Észak-Borsodi Vízműhöz (obecnie Északmagyarországi Regionális Vízművek Zrt.) w północnych Węgrzech. Samochód po przebudowie stał się mobilnym warsztatem. Potem trafił w ręce prywatne, do obecnego właściciela Rudolfa Bedecsa. Egzemplarz ma zabudowę w postaci kontenera typu KF-3, który może pełnić wiele różnych funkcji, takich jak pojazd pasażerski, gabinet lekarski lub szpital polowy. Podwozie Rába H18, wywodzące się z licencyjnej konstrukcji MAN-a z początku lat 70., opracował János Szabó. Tworzy je rama podłużnicowa zbudowana z tłoczonych C-kształtnych profili częściowo nitowana. Jej konstrukcja została zmieniona w przedniej i tylnej części. Szabó wprowadził zaprojektowane od nowa układy hamulcowy i elektryczny. Z przodu znajdował się most typu 582, a z tyłu tandemowa oś o oznaczeniu 008. Jak na wojskowy pojazd przystało, ciężarówka otrzymała system centralnego pompowania kół. Był to zmodyfikowany układ stosowany już w Csepelu D566. Takie rozwiązanie ułatwiało jazdę w terenie. Upuszczając powietrze, kierowca zwiększał powierzchnię przylegania opon do nawierzchni, co przekładało się na większą przyczepność kół do podłoża. Wyjeżdżając na drogę o utwardzonej nawierzchni, kierowca pompował koła, bo już nie potrzebował tak dużej przyczepności. Wóz wyposażono w planetarną wciągarkę bębnową o uciągu 10 t. Była ona napędzana za pośrednictwem przystawki odbioru mocy napędzanej ze skrzyni biegów. W układzie kierowniczym wykorzystano hydrauliczne urządzenie Csepel-Bendiberica C500 ze wspomaganiem. Podstawowa wersja nowej wojskowej ciężarowki – pojazd z platformą ładunkową nosiła oznaczenie H18.188-6×6-102. Podłoga była stalowa, a burty drewniane i opuszczane. Przestrzeń ładunkowa miała wymiary 5100 x 2390 mm. Wnętrze z założoną na stelażu plandeką miało wysokość 1730 mm. Konstrukcję platformy ładunkowej tak przygotowano, aby w razie potrzeby można było zamontować nadwozie specjalistyczne, takie jak wspomniana zabudowa kontenerowa typu KF-2 lub KF-3. Odmiana z oznaczeniem liczbowym 103 była podwoziem pod zabudowę kontenerową typu KF-2 lub KF-3, a wersję 104 wyróżniała drewniano-stalowa skrzynia. Ładowność pojazdu wynosiła 6,5 t, lecz w dokumentacji wpisano niższą wartość. Wynikało to z badań przeprowadzonych przez specjalistów z Wojskowego Instytutu Technicznego i Uniwersytetu Świętego Stefana w Gödöllő. Wykazali oni, że  biorąc pod uwagę grunty w Europie, wóz z oponami o rozmiarze 14.00-20″ może przenosić przeciętne obciążenie wynoszące 6 t. W krajach RWPG nie były wtedy dostępne opony o większej nośności. János Szabó wspominał, że istniała podobna opona, radzieckiej produkcji, lecz ani jej właściwości terenowe, ani przyczepność nie były akceptowalne dla węgierskich konstruktorów. W dokumentach wpisano więc niższą ładowność. Model H18 nie miał szczęścia. Pierwsza jazda prototypu zakończyła się zderzeniem z innym samochodem na drodze publicznej. Inny wóz z powodu błędu kierowcy wbił się w budynek koszar w Szentgotthárd. To zdarzenie sprawiło, że konstruktorzy postanowili wzmocnić przedni zderzak – zastosowany w prototypie nie spełnił swojej funkcji. W samochodzie ujawniło się wiele wad konstrukcyjnych. Niezbędne okazało się wprowadzenie dodatkowego jednoobwodowego układu hamulcowego dla przyczepy. Nominalnie pojazd miał układ dwuobwodowy, lecz żadna ze stosowanych wówczas w wojsku przyczep nie była do niego dostosowana. Holowanie przyczep jednoosiowych, takich jak kuchnia obozowa albo agregat, wymagało wprowadzenia zmian w konstrukcji sprzęgu holowniczego. Kolejnym problemem okazał się próg załadunku (wysokość na której znajdowała się podłoga platformy ładunkowej). Teoretycznie powinien być jak najniższy. W modelu H18 wynosił 1500 mm, co sprawiało, że koła niekiedy uderzały o spód platformy. Należało także skorygować prowadzenie liny wyciągarki. Auto formalnie nie zostało wycofane z produkcji. W ramach czwartego rozszerzenia NATO Węgry stały się członkiem sojuszu w 1999 roku. Pojazd zmodernizowano w 2004 r., wprowadzając modułową kabinę MAN NATO, która zgodnie z zapisami unifikowała sprzęt wojskowy krajów członkowskich.