JAK-3

RYS HISTORYCZNY:  Jak-3 – radziecki samolot myśliwski produkowany od 1944 roku, należący do rodziny samolotów myśliwskich powstałych w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa, rozwinięcie konstrukcji samolotu Jak-1.

OPIS  : JAKOWLEW JAK-3

Walki pierwszego okresu wojny niemiecko-radzieckiej wykazały, że osiągi podstawowego radzieckiego myśliwca nowego pokolenia Jak-1 są niewystarczające, a próby polepszenia ich przez zwiększenie mocy silnika przynosiły niewielki skutek. Drugą drogą polepszenia osiągów były próby zmniejszenia masy konstrukcji, lecz początkowo ograniczały się one głównie do redukcji uzbrojenia samolotu. Dopiero wzrastająca produkcja duraluminium w drugiej połowie 1942 roku pozwoliła na wprowadzenie w Jaku-1 większych zmian konstrukcyjnych, w celu częściowego zastąpienia konstrukcji drewnianej lżejszą konstrukcją metalową. 15 lutego 1943 zbudowano prototyp gruntownie zmodernizowanego lżejszego wariantu Jaka-1, oznaczonego Jak-1M, w którym w konstrukcji skrzydeł zastosowano duraluminium, przy zmniejszeniu ich rozpiętości do 9,2 m (samolot ten nazywano też „Moskit”; w starszej literaturze oznaczenie Jak-1M jest błędnie wiązane z modyfikacją Jak-1b). Najbardziej widoczną różnicą był brak chłodnicy oleju pod silnikiem, którą przeniesiono do centropłata, a wloty powietrza umieszczono w nasadzie skrzydeł. Powiększono również chłodnicę wody, znajdującą się pod kadłubem (w tym samym miejscu, co w Jaku-1 – na wysokości krawędzi spływu skrzydeł i tylnej części kabiny). Zewnętrzną zmianą był także brak masztu anteny radiostacji. Wprowadzono też inne zmiany, jak zmniejszenie objętości zbiorników paliwa, przy dodaniu jednocześnie małego zbiornika w kadłubie oraz zastosowano podwozie podobnego typu do Jak-9, lecz w dalszym ciągu zakrywane trójdzielnymi klapami. Zmniejszono przy tym nieco grubość względną profilu skrzydła w porównaniu do myśliwców Jak-1/7/9. Dzięki zmianom, masę samolotu udało się zredukować z 2917 kg do 2655 kg. Początkowo zastosowany niedopracowany silnik M-106 zamieniono w marcu na słabszy M-105PF (według nowej nomenklatury, WK-105PF). W czerwcu-lipcu 1943 prototyp przeszedł pomyślnie badania państwowe, a w sierpniu badania w tunelu aerodynamicznym, po czym płócienne pokrycie tyłu kadłuba zamieniono sklejką; na prototypie tym zamontowano też wówczas dodatkową opływową chłodnicę oleju pod silnikiem dla potrzeb silnika M-106. Na drugim prototypie Jaka-1M (znanym jako „dubler”) wprowadzono dalsze zmiany, przede wszystkim nowy, nieco mocniejszy silnik WK-105PF2 i sprawniejszy system chłodzenia, bez chłodnicy oleju pod silnikiem, co stało się elementem rozpoznawczym wszystkich dalszych Jaków-3. Płócienne poszycie ogonowej części kadłuba zamieniono gładszym sklejkowym. Wprowadzono lekkie opancerzenie lewej burty kabiny w celu osłony dłoni pilota. Wzmocniono ponadto uzbrojenie do działka 20 mm i dwóch wkm 12,7 mm UBS. Udało się przy tym zachować masę samolotu 2660 kg. Nowy samolot miał znacznie lepsze osiągi i manewrowość od Jaka-1, rozwijając prędkość 651 km/h na wysokości 4300 m. Oceniono go także jako lepszy od testowanych samolotów niemieckich Bf 109G-2 i Fw 190A-4, a ustępujący im jedynie w prędkości na wysokościach powyżej 6000 m. Po badaniach państwowych w październiku 1943, drugi prototyp Jak-1M skierowano 26 października do produkcji pod nowym oznaczeniem Jak-3. Produkcję Jaka-3 rozpoczęto w marcu 1944 w zakładzie nr 292 w Saratowie, produkującym Jak-1, a w kwietniu 1944 także w zakładzie nr 31 w Tbilisi. Na samolotach seryjnych montowano dopracowane już działko 20 mm SzWAK o większej masie od przewidywanego początkowo nowego działka SzA-20M i dlatego na pierwszych 197 samolotach ilość wkm-ów zmniejszono do jednego. Dalsze 4004 samoloty otrzymały zestaw uzbrojenia równoważny początkowemu, złożony z działka SzWAK i dwóch wkm UBS. W celu polepszenia aerodynamiki, zastosowano opływowy jednoczęściowy wiatrochron przed pilotem, pozbawiony płyty pancernej, oraz uszczelniono wnętrze kadłuba. Seryjne samoloty jednak miały początkowo nieco słabsze osiągi od prototypu i borykały się z pewnymi problemami, jak odklejające się poszycie skrzydeł przy prędkościach nurkowania ok. 700 km/h, zbyt słabe podwozie i brak radiostacji na wszystkich samolotach (wszystkie miały odbiorniki, a co drugi nadajnik). Większość problemów udało się wyeliminować i polepszyć osiągi do poziomu prototypu od jesieni 1944. Po raz pierwszy Jaki-3 zadebiutowały na froncie od 20 czerwca 1944, kiedy prowadzono ich wojskowe badania w 91 pułku myśliwskim w okolicach Lwowa. Według danych radzieckich, do 2 sierpnia pułk zestrzelił 14 myśliwców Bf 109 i 6 Fw 190A oraz trzy bombowce Ju 87, tracąc jedynie dwa samoloty w walkach i dalsze trzy od ognia przeciwlotniczego. W miarę rozwoju produkcji, samoloty Jak-3 weszły na uzbrojenie radzieckiego lotnictwa, zamieniając wcześniejsze modele myśliwców. Szczególnie nadawały się do walki z myśliwcami wroga, natomiast z uwagi na mniejszy zasięg i długotrwałość lotu, w mniejszym stopniu nadawały się do patrolowania, eskorty bombowców i innych tego typu zadań. Oprócz lotnictwa radzieckiego, Jaki-3 były używane przez niektóre jednostki sojuszników. Od lipca 1944 w Jaki-3 wyposażono pułk Normandie-Niemen złożony z pilotów francuskich, walczący na froncie wschodnim, zamieniając Jaki-1 i Jaki-9. Na Jakach-3 pułk ten osiągnął najlepsze rezultaty bojowe. Po zakończeniu wojny, w czerwcu 1945 Stalin podarował Francji 38 (lub 40) Jaków-3, które służyły we francuskim lotnictwie do 1947 roku. Pojedyncze samoloty Jak-3 używane były podczas wojny i po wojnie w ludowym lotnictwie polskim.

ŹRÓDŁO : WIKIPEDIA