MORANE-SAULNIER MS.406

RYS HISTORYCZNY:  Morane-Saulnier MS.406 – francuski samolot myśliwski, zaprojektowany i skonstruowany w wytwórni lotniczej Morane-Saulnier w Puteaux w 1938 roku. Jego wcześniejszym wariantem był MS.405. W momencie przystąpienia Francji do II wojny światowej był to najliczniejszy spośród pozostających w służbie myśliwców francuskich. Łącznie wyprodukowano 1098 samolotów Morane-Saulnier MS.406C1.

OPIS  : MORANE-SAULNIER MS.406

Koncepcja budowy samolotu myśliwskiego Morane-Saulnier MS.406 narodziła się, gdy 13 lipca 1934 roku Sztab Generalny francuskich sił powietrznych przedstawił założenia jednomiejscowego samolotu myśliwskiego z chowanym podwoziem, z uzbrojeniem obejmującym działko 20 mm, osiągającego prędkość lotu 450 km/h na wysokości 4000 m. 1 września tego roku ogłoszono wymagania techniczne MTCPT.4, później korygowane, ostatecznie sformułowane 16 listopada 1935 roku. Na konkurs wpłynęły projekty aż dziewięciu samolotów myśliwskich wytwórni francuskich, lecz nie wszystkie zdążyły zostać dopracowane. Warunki zakładały zaprezentowanie prototypów samolotów do sierpnia 1935 roku (faktycznie badano także samoloty ukończone później). Wśród nich był projekt samolotu Morane-Saulnier MS.405, który został wstępnie przyjęty do dalszych prac. 10 listopada 1936 roku prototyp został formalnie zamówiony przez lotnictwo francuskie. Pod koniec listopada samolot był wystawiony na Salonie Lotniczym w Paryżu, po czym powrócił do prób w CEMA. W toku prób osiągnął on prędkość maksymalną 443 km/h na wysokości 4000 m. Próby tego samolotu trwały do maja 1937 roku, w trakcie których osiągnął on prędkość 488 km/h w locie poziomym i 730 km/h w locie nurkowym. Zbudowano także drugi prototyp, oblatany 20 stycznia 1937 roku, z silnikiem HS 12Ygrs o mocy 860 KM, ale 29 lipca uległ on katastrofie (prawdopodobnie na skutek utraty przytomności pilota). W związku z dobrymi osiągami samolotu, 27 listopada 1936 roku lotnictwo francuskie złożyło wstępne zamówienie, a 1 marca 1937 roku zamówiło w zakładach Morane-Saulnier w Puteaux serię przedprodukcyjną 16 samolotów MS.405, z terminem wykonania do 1 listopada. Jego realizacja jednak znacznie opóźniła się z powodu problemów leżących po stronie zakładów oraz ogólnych perturbacji towarzyszących częściowej nacjonalizacji francuskiego przemysłu. Pierwszy z nich oblatany został dopiero 3 lutego 1938 roku, a ostatni odebrano 3 stycznia 1939 roku. Samolot otrzymał oznaczenie wojskowe: MS 405 C1 (C1 oznaczało myśliwiec jednomiejscowy). W tym czasie trwały dalsze poprawki konstrukcyjne i ostatecznie czwarty samolot serii przedprodukcyjnej uznano za wzorcowy do produkcji seryjnej – samolot ten oznaczono jako Morane-Saulnier MS 406C1. Różnił się on wprowadzeniem silnika HS 12Y31 i śmigła Chauviére 351M i został oblatany 20 maja 1938 roku. Pierwszy seryjny samolot MS 406C1 został oblatany w dniu 29 stycznia 1939 roku. Z uwagi na ograniczony potencjał produkcyjny zakładów Morane-Saulnier, lotnictwo jednocześnie zdecydowało 27 listopada 1936 roku złożyć zamówienia na licencyjną budowę samolotu w upaństwowionych zakładach SNCAO w Bouguenais. Już 5 kwietnia 1937 roku zamówiono w SNCAO 50 samolotów, a w sierpniu dalsze 80 samolotów. Również ten producent borykał się z dużymi opóźnieniami i pierwszy samolot wykonany częściowo w SNCAO oblatano 1 czerwca 1938 roku, a pierwszy wyprodukowany w całości odebrano 6 września tego roku. Przyczynami opóźnień były m.in. słaba organizacja pracy i kontaktów z poddostawcami, zła współpraca ze strony zakładów Morane-Saulnier, trzymiesięczny strajk, a także skomplikowane wytwarzanie niektórych elementów, jak okucia i dźwigary skrzydeł, wymagające nowego oprzyrządowania. Samolot był dość pracochłonny – w połowie 1938 roku wymagał ok. 14 000 roboczogodzin (a Bloch MB.152 – 8000). Cena na koniec 1938 roku wynosiła 773 000 franków za płatowiec i 377 000 franków za silnik, a z kompletem części zamiennych sięgała ok. 2,2 mln. Franków. Już w trakcie eksploatacji pierwszych egzemplarzy seryjnych dokonywano poprawek konstrukcji w związku z ujawnianymi wadami, m.in. w październiku 1939 roku opancerzono kabinę pilota i wzmocniono konstrukcję kadłuba oraz usterzenie. We wrześniu 1938 roku licencję na budowę samolotu MS.406C1 wykupiła Szwajcaria, która od września 1939 roku do lipca 1940 roku wyprodukowała w zakładach EFW (Eigenossiches Flugzeugwerk) w Emmen 80 samolotów oznaczonych jako D-3800. W późniejszych latach produkowano zmodyfikowaną wersję D-3801. Samoloty Morane-Saulnier MS.406C1 oprócz lotnictwa francuskiego zamówiła także Polska w liczbie 120 sztuk, samoloty te jednak nie dotarły z powodu wybuchu II wojny światowej. Samoloty wyruszyły już do Polski drogą morską do rumuńskiego portu w Konstancy, lecz zostały zawrócone do Francji. Ponadto samoloty te zostały zamówione przez kilka innych krajów, m.in. Litwę (13 sztuk), Chiny (12 sztuk), Jugosławię (25 sztuk), Turcję (45 sztuk), Finlandię (30 sztuk), lecz dotarły tylko do dwóch ostatnich, pozostałe ich nie otrzymały. 13 samolotów dla Litwy, wykonanych do sierpnia 1939 roku, zostało przejętych we wrześniu przez lotnictwo francuskie. Po zajęciu Francji przez Niemcy w 1940 roku 37 samolotów MS.406C1 zostało sprzedanych Finlandii, a część zdobytych samolotów przekazali rządowi Chorwacji (48 sztuk). Bułgaria otrzymała od rządu Vichy w 1942 roku 20 samolotów MS.406 i używała ich do końca wojny. Pierwsze nieliczne przed seryjne samoloty MS 405 trafiły do dywizjonu GC I/7 w kwietniu/maju 1938 roku, lecz były one używane do prób wojskowych. Na większą skalę samoloty MS 405/406 zaczęły wchodzić na uzbrojenie dopiero na początku 1939 roku, najpierw w skład 7 pułku lotniczego z Dijon i 6 pułku z Chartres. 1 kwietnia 1939 roku lotnictwo posiadało 104 samoloty, z tego część do szkolenia. Do 29 sierpnia 1939 roku lotnictwo francuskie odebrało 547 egzemplarzy. 1 września tylko 269 samolotów znajdowało się w jednostkach bojowych na obszarze metropolii, a 38 w koloniach w Afryce Północnej (spotykane są rozbieżne liczby, w zależności od źródłowych zestawień i metodologii liczenia). Etat dywizjonu obejmował 18 samolotów i jeden dowódcy. Samoloty myśliwskie Morane-Saulnier MS.406C1 były używane od początku II wojny światowej przez lotnictwo francuskie oraz walczących w jego formacjach lotników innych państwa sojuszniczych. Mimo że samolot ten ustępował maszynom niemieckim, to jednak latający na tych samolotach piloci do upadku Francji 19 czerwca 1940 roku zanotowali 191 prawdopodobnych zestrzeleń samolotów wroga i 89 potwierdzonych. W momencie niemieckiego ataku na Francję 10 maja 1940 roku Francuzi dysponowali 950 egzemplarzami MS.406 C1, z czego 135 znajdowało się we francuskich koloniach. Po klęsce na samolotach MS.406C1 latali francuscy piloci lotnictwa Wolnej Francji w Egipcie i początkowo także w pierwszym dywizjonie Wolnych Francuzów GC Alsace w Wielkiej Brytanii. Samoloty te używane były też przez lotnictwo rządu Vichy, lotnictwo Finlandii, Turcji, Bułgarii, Szwajcarii i Włoch. Korzystało z nich także lotnictwo rządu faszystowskiej Chorwacji oraz w jednostkach treningowych Luftwaffe. Najdłużej samolotów używano w Szwajcarii, gdzie wycofano je dopiero w 1959 roku, a w Finlandii w 1952 roku. Polscy piloci latali na samolotach Morane-Saulnier MS.406C1 w ramach lotnictwa polskiego we Francji w 1940 roku. Samoloty te używane były praktycznie we wszystkich jednostkach myśliwskich polskiego lotnictwa. Polacy w okresie od 10 maja do 19 czerwca 1940 roku latając na tych samolotach zestrzelili łącznie 38 z ogólnej liczby 52 samolotów zestrzelonych przez polskich pilotów w obronie Francji, tracąc 5 samolotów.

ŹRÓDŁO : WIKIPEDIA